Tekenen inzetten als ondersteuning: hoe vaker ik dat doe, hoe enthousiaster ik word. Dat komt omdat ik merk dat het werkt! In de zomervakantie 2022 ben ik begonnen om me te verdiepen in ondersteunend tekenen, en het is ontzettend leuk om te doen. In deze blog vertel ik over twee boeken waar ik veel van heb geleerd over dit onderwerp, Teken je les en Ondersteunend tekenen (bij TOS), en laat ik zien hoe ik zelf tekenen als ondersteuning inzet.
Beide boeken geven een heldere uitleg over de meerwaarde van tekenen. Het is niet nodig om goed te kunnen tekenen, het moet juist simpel! Om simpele tekeningen te maken, moet je denken in vormen. Als je eenvoudige vormen zoals cirkels, vierkanten, rechte en gebogen lijnen kunt tekenen, dan kun je bijna alles tekenen. In allebei de boeken staan opdrachten om hier meteen mee te kunnen oefenen.
Het eerste boek dat ik dit schooljaar las, is Teken je les van Rachel Levi. In dit aantrekkelijke boek vol met voorbeelden wordt goed uitgelegd hoe je het tekenen kunt aanpakken. Het denken in vormen wordt stap voor stap uitgelegd en er is in het boek ruimte om de tekenopdrachten uit te voeren. Er staan veel getekende voorbeelden in per onderwerp, bijvoorbeeld van beroepen, plaatsen of uiterlijke kenmerken. De focus van dit boek ligt op tekenen in de klas als ondersteuning van het leren. De auteur laat zien hoe je tekenen kunt toepassen als extra taal bij onder meer rekenen, zaakvakken en klassenmanagement. Heel waardevol vind ik de voorbeelden van allerlei schema’s om informatie te ordenen. Via de website van Teken je les zijn werkbladen te downloaden.
Begin dit jaar verscheen het boek Ondersteunend tekenen (bij TOS) van Pien van der Most. Zoals de titel al aangeeft, richt dit boek zich vooral, maar niet uitsluitend, op leerlingen met taalontwikkelingsstoornissen (TOS). Er staat veel informatie in over TOS en de auteur legt uit waarom, hoe, en bij welke onderwerpen en situaties het tekenen ondersteunend is voor leerlingen met TOS. Meer dan in het boek Teken je les, ligt de nadruk op tekenen bij innerlijke taal, het praten over gebeurtenissen en gevoelens en psycho-educatie. Psycho-educatie is de begeleiding van een leerling bij het leren over zichzelf en TOS, zie ook mijn eerdere blog over psycho-educatie. De beschreven praktijkvoorbeelden in het boek zijn verhelderend. Een leuke toevoeging zijn de QR-codes die verwijzen naar filmpjes waarmee je een goed beeld krijgt van de toepassing in de praktijk. Van der Most beschrijft ook de cirkel van stretch: voel je je op je gemak bij het toepassen van ondersteunend tekenen (cirkel van veiligheid), of is het erg spannend (cirkel van stress)? Door de situaties aan te gaan die spannend zijn maar je wel aankunt (cirkel van stretch) ontwikkel je je verder.
De cirkel van stretch waarover Pien van der Most schrijft, vind ik erg herkenbaar. Eerst tekende ik alleen als ik werkte met individuele leerlingen. Ik gebruikte het om het lesprogramma te verduidelijken of om eenvoudige emoties te tekenen, maar verder niet. Nu gebruik ik het ondersteunend tekenen ook met groepjes leerlingen, of in gesprek met collega’s. Ik pas het toe bij woordenschat, begrijpend lezen, verhaalopbouw, psycho-educatie en het geven van instructie. Zo gaf ik laatst aan een groepje leerlingen een les over ziek zijn, waarin we tegelijkertijd werkten aan het taaldoel ‘presenteren aan de hand van steekwoorden’. Ik tekende mee tijdens de instructie, en de leerlingen hadden daar steun aan toen ze om de beurt kort iets mochten presenteren over een eigen ervaring met ziek zijn. We bespraken wat kenmerken van een goede presentatie zijn en ook dat tekende ik mee. De tekeningen vergeleken we na afloop met de tekeningen die een collega had gemaakt bij dezelfde les aan een ander groepje, en dat was leerzaam en inspirerend voor zowel voor de leerlingen als voor mijn collega en mij. Wat ik nu nog lastig vind (cirkel van stress) is het tekenen van abstracte woorden. Maar ik blijf oefenen dus dat komt vast goed!
Taaldeur 